Stel: je moet onder het mes voor een galblaasoperatie, een sterilisatie of een andere buikoperatie waar je eierstokken niets mee te maken hebben. De chirurg vraagt of hij, nu hij toch binnen is, meteen je eileiders mag meenemen. Het klinkt als een vreemde extra, maar het is inmiddels een van de best onderbouwde manieren om je kans op eierstokkanker te verkleinen. Een nieuwe Europese richtlijn zet die aanpak nu zwart op wit.
Eierstokkanker begint vaker in de eileider dan je zou denken
Lange tijd dacht de medische wereld dat eierstokkanker, zoals de naam al zegt, in de eierstok ontstaat. Onderzoek van de Eindhovense gynaecoloog Jurgen Piek bracht daar verandering in. Bij vrouwen met een BRCA-mutatie, die een veel hoger risico op eierstokkanker hebben, vond hij bij een flink deel afwijkende cellen in de eileiders, maar bijna nooit in de eierstokken zelf. Van de ruim 1.200 vrouwen die in Nederland jaarlijks eierstokkanker krijgen, zou een groot deel van die tumoren dus eigenlijk in de eileider zijn begonnen.
Dat is meer dan een academisch detail. Als de eileider de bron is, kun je die bron preventief weghalen zonder de eierstokken aan te raken. De eierstok blijft dan gewoon zitten en blijft hormonen aanmaken, dus je komt er niet vroegtijdig door in de overgang. Wil je weten wanneer de overgang precies begint, dan lees je dat die hormoonproductie van de eierstok zelf los staat van wat er in de eileider gebeurt.
Een Europese artsenclub zette het nu zwart op wit
In februari 2026 publiceerde de European Society of Gynaecological Oncology, samen met Piek als hoofdauteur, een consensusdocument in het wetenschappelijke tijdschrift JAMA. Een werkgroep van veertien experts, met ook een patiëntvertegenwoordiger erbij, nam 230 onderzoeken door en gebruikte er 129 om tot achttien aanbevelingen te komen. Elke aanbeveling moest op minstens 75 procent instemming kunnen rekenen voordat hij de lijst haalde.
De kern van het advies: bespreek het preventief verwijderen van de eileiders, de zogeheten salpingectomie, standaard met vrouwen die toch al een gynaecologische operatie ondergaan en geen kinderwens meer hebben. Bij operaties buiten de gynaecologie, zoals een galblaasoperatie of darmchirurgie, raadt de werkgroep aan om het in ieder geval ter sprake te brengen bij geschikte patiënten.
De cijfers die het verschil maken
Een Canadese studie uit British Columbia, met gegevens van ruim 85.000 vrouwen, liet zien hoe groot het effect kan zijn. Vrouwen die tijdens een andere operatie hun eileiders preventief lieten verwijderen, hadden daarna een 78 procent lagere kans op het sereuze type eierstokkanker dan vrouwen die alleen een baarmoederverwijdering of sterilisatie met afbinden van de eileiders hadden gehad. De ingreep kost daarbij nauwelijks extra operatietijd en de eerste onderzoeken laten geen schade aan de hormoonhuishouding zien op de korte termijn.
Wat nog ontbreekt, is bewijs over de lange termijn. De werkgroep benadrukt dat er nog geen signalen zijn dat de ingreep vroegtijdige overgang veroorzaakt, maar vrouwen die vijftien of twintig jaar geleden al zo'n operatie kregen, zijn simpelweg nog niet lang genoeg gevolgd om dat met zekerheid te zeggen.
Wie hier iets mee kan
De aanbeveling is vooral relevant als je al om een andere reden onder het mes gaat: een sterilisatie, een baarmoederverwijdering, een galblaasoperatie of darmchirurgie, en je zeker weet dat je geen kinderen meer wilt. In dat geval kost het de chirurg relatief weinig extra moeite om de eileiders mee te nemen, terwijl het risico op een ziekte die vaak laat wordt ontdekt flink daalt. Net zoals de zelfafnameset voor het uitstrijkje drempels voor vroege opsporing wegneemt, verlaagt deze ingreep het risico voordat er überhaupt iets mis kan gaan.
Voor vrouwen met een verhoogd erfelijk risico, zoals een BRCA-mutatie of het syndroom van Lynch, bestaat er al langer een apart traject waarbij ook de eierstokken worden verwijderd. Dat is een zwaardere ingreep met wel degelijk gevolgen voor de hormoonhuishouding, en staat los van de preventieve salpingectomie die nu breder wordt aangeraden.
Dit is geen garantie en geen keuze voor iedereen
Belangrijk om te onthouden: niet elk type eierstokkanker ontstaat in de eileider, dus de ingreep verkleint het risico, maar sluit het niet volledig uit. Het is ook een onomkeerbare stap. Piek zegt het zelf treffend: je moet er heel zeker van zijn dat je geen kinderwens meer hebt voordat je dit laat doen. Risico-inschatting rond kanker is sowieso lastiger dan het klinkt; zo blijkt ook uit het feit dat je mammogram minder vertelt dan je denkt bij vrouwen met dicht borstweefsel. Eén getal of één ingreep geeft zelden het volledige plaatje.
In Nederland is het gesprek over preventieve salpingectomie bij "gewone" buikoperaties nog niet overal standaard. Gynaecoloog Piek pleitte daar al eerder voor in gesprek met Radar, en de nieuwe Europese richtlijn geeft dat pleidooi nu extra gewicht.
Dit bespreek je voortaan zelf bij je volgende operatie
Sta je over een paar maanden ingepland voor een sterilisatie, baarmoederverwijdering of galblaasoperatie en weet je zeker dat je klaar bent met kinderen krijgen, dan is dit precies het moment om het zelf ter sprake te brengen. Vraag je chirurg of gynaecoloog of een preventieve salpingectomie in jouw situatie mogelijk en verstandig is. De richtlijn is er, de cijfers zijn overtuigend, maar het gesprek moet nog vaak van de patiënt zelf komen.