Twintig jaar lang kreeg bijna elke vrouw die met overgangsklachten bij de huisarts kwam hetzelfde advies: begin niet zomaar aan hormoontherapie, want het verhoogt je risico op borstkanker, hartziekten en dementie. Die boodschap stond letterlijk in een zwart kader op de bijsluiter. Begin dit jaar besloot de Amerikaanse FDA dat het zwarte kader eraf mag. Niet omdat er nieuw wondermiddel is ontdekt, maar omdat het onderzoek waarop die angst twintig jaar lang gebaseerd was, gewoon niet klopte.
Wat er precies is veranderd
De FDA heeft de zogeheten black box warning, de zwaarste waarschuwing die een medicijn in Amerika kan krijgen, verwijderd van de meeste hormoontherapieproducten tegen overgangsklachten. Dat maakte de Amerikaanse gezondheidsautoriteit begin 2026 bekend, na een uitgebreide herbeoordeling van tientallen jaren aan onderzoek. De waarschuwing gold sinds 2002 voor vrijwel elke vorm van hormoonsuppletietherapie, ongeacht leeftijd, dosering of manier van toediening. Die eenheidsworst verdwijnt nu. In plaats daarvan komt een genuanceerdere bijsluiter die rekening houdt met wanneer je begint, hoe je het toedient en in welke dosering.
Belangrijke uitzondering: voor puur oestrogeenproducten blijft de waarschuwing voor baarmoederkanker gewoon staan als je nog een baarmoeder hebt. Dit is dus geen vrijbrief om zonder gesprek met je arts te beginnen, maar wel het officiële einde van een waarschuwing die volgens steeds meer artsen al jaren achterhaald was.
Waarom die waarschuwing er in 2002 kwam
De paniek rond hormoontherapie begon met de Women's Health Initiative, een grote Amerikaanse studie die destijds leek aan te tonen dat hormoonsuppletie het risico op borstkanker, beroertes en bloedstolsels flink verhoogde. Kranten stonden er vol mee, artsen schreven massaal minder recepten uit en een hele generatie vrouwen leerde dat overgangsklachten iets was om gewoon te doorstaan.
Het probleem: de gemiddelde deelneemster aan die studie was in de zestig en was vaak al jaren in de overgang voordat ze met hormonen begon. Dat is een compleet andere situatie dan een vrouw van in de veertig of vijftig die net de eerste opvliegers krijgt. Latere heranalyses van dezelfde data lieten zien dat het risico voor jongere vrouwen die op tijd beginnen, veel kleiner is dan destijds werd gepresenteerd. Alleen duurde het twintig jaar voordat die correctie ook echt in het beleid landde.
Wat we nu wel en niet zeker weten
Het is verleidelijk om van het ene uiterste naar het andere te schieten, maar de artsen die de nieuwe richtlijnen opstelden waarschuwen daar zelf voor. Een paar dingen die de herbeoordeling wel duidelijk maakt: bij vrouwen die starten voor hun zestigste of binnen tien jaar na de laatste menstruatie, wegen de voordelen doorgaans zwaarder dan de risico's. Hormoontherapie kan overgangsklachten zoals opvliegers en nachtelijk zweten aanzienlijk verminderen en helpt botontkalking tegen te gaan.
Wat het niet is: een bewezen middel tegen hartziekten of dementie. Artsen benadrukken dat er geen goed onderbewijs is dat hormoontherapie hart- en vaatziekten voorkomt, en dat hormonen geen behandeling zijn voor geheugenproblemen. Voor vrouwen die zelf borstkanker hebben gehad, blijft systemische hormoontherapie in de meeste gevallen sowieso afgeraden, al kan lokale vaginale oestrogeencrème vaak wel. Kortom, het wordt geen kwestie van iedereen aan de hormonen, maar van een eerlijker gesprek zonder de oude angst die twintig jaar op de bijsluiter stond.
Wat dit betekent voor Nederlandse vrouwen
De Nederlandse huisartsenrichtlijn liep hier al deels op vooruit. De vernieuwde NHG-Standaard over de overgang geeft huisartsen meer ruimte om hormoontherapie te bespreken en voor te schrijven bij ernstige klachten, mits de behandelduur beperkt blijft. Toch is de praktijk weerbarstig: veel vrouwen kregen jarenlang te horen dat hormonen "gevaarlijk" waren en stapten daarom over op alternatieven. Wil je liever geen hormonen, dan is de niet-hormonale pil tegen opvliegers inmiddels ook een optie die wordt vergoed.
Zit je middenin de overgang en herken je vooral vermoeidheid, stemmingswisselingen en concentratieproblemen, dan is het sowieso de moeite waard om te checken of dat niet eigenlijk perimenopauze is in plaats van een burn-out. En omdat hormonen en je stofwisseling nauw samenhangen, is het ook interessant om te weten hoe je darmen invloed hebben op je oestrogeenniveau, los van welke behandeling je kiest.
Zo begin je het gesprek met je huisarts
Ga je naar aanleiding van dit nieuws zelf in gesprek, kom dan voorbereid. Belangrijke vragen: wanneer ben je precies in de overgang gekomen, hoe ernstig zijn je klachten, en zit borstkanker of hartziekte in je familie. Vraag ook expliciet naar de vorm: pleisters en gels via de huid worden over het algemeen als gunstiger beoordeeld dan tabletten, omdat ze minder belasting voor de lever geven.
Concreet kun je onder meer vragen naar:
- Of pleister, gel of tablet in jouw situatie de voorkeur heeft, en waarom
- Wat een reële proefperiode is voordat je effect merkt op opvliegers of slaap
- Of lokale vaginale oestrogeencrème een aanvulling kan zijn bij droogheidsklachten
- Hoe vaak je moet terugkomen voor controle als je eenmaal begint
En als je huisarts nog werkt met het oude verhaal van "hormonen zijn gevaarlijk, punt", vraag dan gerust naar de nieuwe FDA-beoordeling en de herziene NHG-Standaard. Twintig jaar angst verdwijnt niet in één praktijkbezoek, maar het gesprek is nu tenminste eerlijker dan het was.