Cranberrysap, extra veel water drinken, altijd plassen na het vrijen. De meeste vrouwen kennen de standaard adviezen tegen blaasontsteking van binnen en van buiten, meestal omdat ze zelf al meerdere keren met een brandend gevoel en spoedafspraak bij de huisarts hebben gezeten. Wat minder bekend is: er wordt nu een spray onder de tong getest die in onderzoek beter blijkt te werken dan de antibioticakuren waar de meeste vrouwen op terugvallen.
Waarom blaasontsteking bij vrouwen zo hardnekkig terugkomt
Blaasontsteking is geen incident dat je even overkomt. In de vruchtbare leeftijd, tussen de 20 en 50 jaar, komen urineweginfecties zo'n vijftig keer vaker voor bij vrouwen dan bij mannen, simpelweg omdat de plasbuis bij vrouwen korter is en dichter bij de anus ligt. Zodra je één keer een blaasontsteking hebt gehad, is de kans groot dat er meer volgen. Artsen spreken van recidiverende infecties bij meer dan drie episodes per jaar, en dat overkomt naar schatting zo'n vijf tot tien procent van de vrouwen. Voor hen is de standaardoplossing al jaren hetzelfde: een antibioticakuur bij elke aanval, of soms zelfs een lage dosis antibiotica die je dagelijks preventief slikt.
Dat laatste voelt voor veel vrouwen als het enige alternatief, maar het heeft een prijs. Hoe vaker je antibiotica gebruikt, hoe groter de kans dat bacteriën er ongevoelig voor worden. Precies dat probleem maakt de zoektocht naar een niet-antibiotische aanpak urgent, iets wat past bij een breder patroon dat we ook al zagen bij medisch onderzoek naar het vrouwenlichaam: klachten die vooral vrouwen treffen, krijgen vaak pas laat een echt alternatief voor de standaardbehandeling.
De spray die antibiotica verslaat in onderzoek
Het middel dat nu de meeste aandacht krijgt heet MV140, een sublinguale spray die je dagelijks onder je tong spuit. Het bevat inactieve bacteriën die je afweersysteem trainen om de meest voorkomende blaasontstekingsverwekkers sneller te herkennen en op te ruimen, ongeveer zoals een vaccin werkt. In een gerandomiseerd onderzoek kregen vrouwen ofwel een half jaar antibiotica ter voorkoming van blaasontsteking, ofwel drie maanden MV140. Na een jaar follow-up had iedereen in de antibioticagroep opnieuw een blaasontsteking gehad, tegenover minder dan tien procent in de MV140-groep. Er werden in dat onderzoek geen bijwerkingen gerapporteerd.
In langerlopende studies bleef de bescherming bij sommige deelnemers tot negen jaar merkbaar na de behandeling. Dat is opvallend, want antibiotica beschermen alleen zolang je ze slikt. MV140 is in Europa via een specialistische apotheek al voor sommige patiënten verkrijgbaar, maar een officiële registratie bij het Europees Geneesmiddelenbureau en de Amerikaanse FDA ontbreekt nog. Het middel is dus veelbelovend, maar nog niet iets wat je morgen bij de huisarts kunt krijgen.
Wat er in Nederland al wel verandert
Terwijl de vaccinspray nog onderweg is, verschuift de aanpak in Nederlandse huisartsenpraktijken al voorzichtig. Onderzoek van Nivel, in samenwerking met Maastricht UMC, laat zien dat de resistentie tegen het meest voorgeschreven antibioticum in Nederland de afgelopen vijf jaar niet is toegenomen, mede dankzij huisartsen die de richtlijnen goed naleven. Toch nam het aandeel multiresistente bacteriën licht toe, tot ongeveer één procent. Een actuele Britse richtlijn adviseert inmiddels om bij recidiverende infecties eerst gedragsmaatregelen en niet-antibiotische opties te proberen, zoals vaginale oestrogeencrème bij vrouwen in de overgang of het middel methenamine, voordat er weer een antibioticakuur volgt.
Dat sluit aan bij iets wat ook opvalt in het gesprek over de bekkenbodem dat de laatste jaren op gang is gekomen: vrouwen accepteren steeds minder snel dat terugkerende klachten er nu eenmaal bij horen, en vragen hun arts vaker naar alternatieven.
D-mannose, cranberrysap en andere huismiddeltjes
D-mannose, het suikerachtige poeder dat je in elke drogisterij tegenkomt als preventiemiddel tegen blaasontsteking, is inmiddels enorm populair. Toch is het bewijs voor de werking dun: de Amerikaanse beroepsvereniging van urologen neemt D-mannose niet op in haar aanbevelingen, juist omdat overtuigend onderzoek ontbreekt. Cranberrysap heeft in labomstandigheden wel een verrassend effect laten zien: het versterkte in een recente studie de werking van een antibioticum en remde tegelijk het ontstaan van nieuwe resistentie. Maar de onderzoekers zelf waarschuwen dat dit alleen in het lab is aangetoond, niet in mensen, dus een glas cranberrysap per dag vervangt geen medische behandeling.
Dat past bij een patroon dat op deze site vaker terugkomt: van cortisoldrankjes tot detoxkuren, veel populaire gezondheidsmiddelen verkopen goed omdat ze eenvoudig klinken, niet omdat het bewijs sterk is. Bij blaasontsteking geldt hetzelfde. Een suikerpoeder of een glas sap voelt laagdrempeliger dan een gesprek met je huisarts over antibioticaresistentie, maar dat betekent niet dat het net zo effectief is.
Wat je nu al kunt doen als je vaak blaasontsteking hebt
Heb je meer dan drie keer per jaar een blaasontsteking, dan is het de moeite waard om je huisarts expliciet te vragen naar de nieuwste richtlijnen in plaats van standaard weer dezelfde kuur te accepteren. Vraag naar een lagere onderhoudsdosis als je preventief antibiotica slikt, vraag naar vaginale oestrogeencrème als je in de overgang zit, en wees kritisch op supplementen die veel beloven zonder stevig onderzoek erachter. En hou in de gaten wanneer MV140 of vergelijkbare vaccins in Nederland beschikbaar komen. Onderzoek naar het microbioom van vrouwen laat sowieso zien dat er nog veel te winnen valt bij een aanpak die verder kijkt dan alleen de bacterie van de maand doden met een kuur.